index

- Jakie zwyczaje zachowała społeczność ormiańska w Polsce?
- Są one przede wszystkim związane z Kościołem. Wyróżnikiem Ormian stał się obrządek. Wszyscy polscy Ormianie już od kilkuset lat mówią w domu po polsku a języka staroormiańskiego tzw. grabar używają jedynie w liturgii. Identyfikują się ze świętami ormiańskimi ale też w kulturę polską wnoszą elementy ormiańskie. Było to bardzo widoczne w miastach dawnych kresów gdzie żyli obok siebie Polacy, Ormianie, Żydzi, Ukraińcy, Niemcy. Ormian na pewno cechuje taka tęsknota za wschodem i jego kulturą. Obserwuję to zjawisko w wielu rodzinach stąd uważam, że społeczność ormiańska pełni rolę kulturowego pomostu. Jest to ważne szczególnie obecnie, kiedy z Gruzji czy Rosji napływa do Polski nowa emigracja ormiańska, która dzięki pomocy starej emigracji może łatwiej wtopić się w polskie społeczeństwo.
- Jaka jest specyfika kościoła ormiańskiego?
- Pełna nazwa to Apostolski Kościół Ormiański dlatego, że odwołuje się on do tradycji pierwszych apostołów. Według niej chrześcijaństwo w Armenii pojawiło już w I w n.e. dzięki misji dwóch apostołów św. Bartłomieja i św. Judy . Zginęli oni śmiercią męczeńską lecz założyli pierwsze wspólnoty rozwijające się w ukryciu. Przełom nastąpił pod koniec II w. n.e. za czasów biskupa św. Grzegorza, który więziony przez 13 lat, po uwolnieniu w 301 r ochrzcił króla przez co Armenia została pierwszym krajem chrześcijańskim na świecie a kościół ormiański stał się kościołem narodowym.
Wobec Ormian, którzy znaleźli się na terenie ziem polskich podejmowano próby wprowadzenia unii z Rzymem. Nie wszystkie zakończyły się sukcesem. Do udanych należy unia lwowska skutkiem której od 1635 roku polscy Ormianie stali się katolikami.
Tak jak kościół prawosławny słynie z malowania ikon tak wśród społeczności ormiańskiej występuje kult ksiąg liturgicznych oraz wielką wagę przywiązuje się do znaku krzyża św. zwanego haczkarem. Jest to krzyż wykuty w tufie wulkanicznym, bogato zdobiony elementami roślinnymi ponieważ Ormianie wierzą, że po śmierci Chrystusa krzyż wypuścił zielone gałęzie i pączki róż, stając się symbolem zwycięstwa nad śmiercią.
- W jaki sposób Ormianie czczą pamięć ludobójstwa swojego narodu w okresie I wojny światowej?
- Należy pamiętać, że w Polsce nigdy wobec Ormian nie stosowano przemocy i represji natomiast nasi bracia którzy pozostali w Turcji doświadczyli w 1915 r. ludobójstwa trwającego kilka lat. Wynikiem tego z dwumilionowej rzeszy ludności ormiańskiej w barbarzyński sposób zamordowano ok. 1,5 mln. osób, zniszczono kościoły i całą kulturę. Po ostatniej wizycie papieża Jana Pawła II w Armenii, nasza społeczność postanowiła upamiętnić ofiary ludobójstwa. Ustaliliśmy, że w tym celu krzyż ormiański-haczkar stanie przy kościele św. Mikołaja w Krakowie. W sprawę ingerowała ambasada turecka tworząc nacisk na różne struktury samorządowe i państwowe min. MSZ. Mimo to ks. Kard. Macharski był nieugięty i poświęcił haczkar. Jest to obecnie miejsce naszego kultu. Podobne epitafia stanęły w Elblągu, Wrocławiu, Rzeszowie co stanowiło wielki sukces ormiańskiej społeczności. W ten sposób pamiętamy o całym narodzie. Ta pamięć jednoczy starą i nową emigrację oraz przypomina, że nie wolno zabijać, że ludobójstwo jest największą zbrodnią.
- Czy w przypadku tureckiej zbrodni na Ormianach uzasadnione jest używanie pojęcia czystki religijnej? W jednej z wypowiedzi wspomniał ksiądz, że w tym czasie Turcję zamieszkiwało 30% chrześcijan, obecnie zaledwie 1%.
- To była jednak czystka narodowościowa. Od 1908 roku nowy rząd turecki głosił hasło „Turcja dla Turków”. Wyznanie było jednym z elementów tego kryterium kto jest Turkiem, ale nie decydującym. Z takim samym sadyzmem mordowano Greków, Asyryjczyków, Arabów.
- Jaki jest obecny stosunek państwa tureckiego do odpowiedzialności za tą zbrodnię?
- Turcja ze względów politycznych jest przeciwna uznaniu ludobójstwa i od lat trwa spór jaki kształt to powinno przyjąć. Wydaje się, że jedyną drogą jest po prostu powiedzenie prawdy. Trudno sobie wyobrazić obecne Niemcy gdyby nie ujawniono prawdy o naziźmie i holokauście. Przy okazji aspirowania Turcji do wejścia w struktury Unii Europejskiej Ormianie chcą przypomnieć, że 90 lat temu w Turcji zgładzono cały naród chrześcijański. Chodzi o zwykłe słowo przepraszam i żeby mówić prawdę. Nie chodzi o terytorialne czy finansowe rewindykacje. Taki warunek został Turcji postawiony.
-Gdyby Turcja nadal odrzucała swoja odpowiedzialność to czy powinna zostać przyjęta do UE ?
-Mam mieszane uczucia w tym względzie. Przyjęcie Turcji leży jednak w interesie państwa ormiańskiego. Obecnie zamknięta granica ormiańsko-turecka stanie się wówczas granicą Unii Europejskiej. Chrześcijanie w Turcji także chcą wejścia tego kraju do UE gdyż to spowoduje zaniechanie ich dalszego prześladowania. Pod tym względem Turcja jest nadal krajem niedemokratycznym. Z punktu widzenia Europy przyjęcie Turcji wiąże się z ryzykiem. Dobrze rozumiem istniejące obawy i poglądy ludzi temu przeciwnych, którzy uważają, iż Turcja będzie siłą która rozsadzi Europę nie tylko demograficznie ale także ze względu na zupełnie inną kulturę i mentalność oraz różnice w rozumieniu praw człowieka.
-Jak liczna jest obecnie społeczność ormiańska w Polsce

- Czy stara emigracja pomaga nowej?
- Oczywiście. My w Polsce stanowimy łącznik miedzy nową emigracją, która jest bardzo zróżnicowana, a państwem polskim. Dzięki temu wielu imigrantów uzyskało polskie obywatelstwo, stały pobyt, dzieci rozpoczęły naukę w polskiej szkole. Prowadzimy także dwie szkoły dla Ormian z nowej emigracji. Są to szkoły sobotnie gdzie naucza się języka ormiańskiego. Bez starej emigracji, tej nowej byłoby bardzo ciężko. To piękne, że te więzi narodowe są niezwykle silne.
- Czy państwo polskie powinno wprowadzić szczególne uregulowania imigracyjne mając na uwadze choćby taki fakt, że mniejszość ormiańska należała do tych najwierniejszych tradycji Rzeczypospolitej?
- Mówię to ze smutkiem ale obecna polityka imigracyjna sprowadza się do eliminacji za wszelką cenę dodatkowych problemów. Nie ma w niej żadnych priorytetów za to dużo przypadkowości. Bywa tak, że rodziny ormiańskie żyjące tutaj od kilkunastu lat, posyłające dzieci do polskiej szkoły, z powodu drobnych braków formalności są natychmiast deportowane. Wydaje mi się, że to oschłe, biurokratyczne postępowanie traktujące wszystkich imigrantów jako element niepotrzebny, wymaga zmiany, zwłaszcza w sytuacji kiedy w Polsce zaczyna brakować ludzi do pracy. Jeśli tą pracę chętnie podejmą Ormianie, silnie związani z polską tradycją, będący chrześcijanami, traktujący Polskę jako swoją drugą ojczyznę, powinno się im pozwolić swobodnie funkcjonować.
- Jak należy uregulować sytuację prawną w tym względzie?
- Nie zawsze potrzebne są prawne regulacje. Kiedy pomagam rodzinie, zwracam szczególną uwagę jak dba ona o dzieci, aby chodziły do szkoły, realizowały swoje obowiązki. Od tego zależy czy potrzeba inaczej na nich spojrzeć kiedy nie są w stanie wypełnić wszystkich proceduralnych formalności. Za niedopuszczalne uważam sytuacje, osobiście mi znane, gdy po 14 latach pobytu w Polsce, w wyniku łapanki na bazarze deportuje się ojca rodziny. Bezduszna, nieludzka polityka instytucji jaką jest urząd do spraw imigracji powoduje liczne i wymierne szkody. W niej człowiek jest tylko przedmiotem. Na porządku dziennym bywa, że zakuwa się ludzi w kajdanki, rozdziela rodziny i deportuje bez dania szansy na uregulowanie kwestii pobytu. Podobnymi problemami często zajmują się organizacje ormiańskie w Polsce. Stąd można otrzymać pomoc min. w sprawach imigracyjnych ale nie tylko. Nowi emigranci są nieco zagubieni w tutejszym świecie. Organizujemy dla nich wspólne uroczystości, msze święte czy spotkania duszpasterskie.